در نشستی تخصصی بررسی شد چرا مخاطب سراغ اخبار جعلی علمی می رود؟ معاون امور مطبوعاتی دسترسی مخاطب به حجم گسترده ای از اطلاعات و اخبار را دغدغه امروز عنوان کرده و مخاطب شناسی و نیازشناسی دقیق را پیش از تولید محتوا، چاره ای برای مقابله با اخبار جعلی عنوان نمود. به گزارش بی بدیل دات کام به نقل از ایسنا، بنیاد علم و فناوری مصطفی(ص) با همکاری معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پنجمین نشست ترویج علم را با مبحث «انتشار اخبار علمی در رسانه های جمعی؛ انتظارات، واقعیت ها» برگزار کرد. این نشست با حضور محمد خدادی، معاون امور مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ سیده زهرا اجاق، سرپرست پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات و هشام بومجوط، مدیر بخش علمی شبکه الجزیره، روز دوشنبه ۱۷ خردادماه از ساعت ۱۰ بامداد در محل معاونت مطبوعاتی برگزار شد. محمد خدادی ـ معاون امور مطبوعاتی وزارت ارشاد ـ در این جلسه درباره رابطه علم و رسانه اظهار داشت: علم و رسانه رابطه کاملا متقابلی دارند. من زمانی که در دهلی نو در سال ۱۳۶۸ خبرنگار جمهوری اسلامی بودم، با تلکس خبر را می فرستادم؛ در آن زمان ارسال هر خبر چهار ـ پنج ساعت طول می کشید و هزینه زیادی هم داشت. چهار سال بعد وقتی برگشتم تهران فکس آمده بود و به مرور پیشرفت در انتشار اطلاعات صورت گرفت. خبرگزاری یک کارخانه تولید اطلاعات است. هم اکنون هر کسی با موبایلش اطلاعات را جابه جا می کند. علم سبب پیشرفت رسانه شد و از سویی رسانه توانست علم و فناوری را دغدغه مردم کند. علم و رسانه بعنوان دو موضوعی که برای توسعه به هم کمک کردند و با سرعت بی بدیلی در حرکت هستند، سبب شدند تا ما با دنیای دیگری روبرو شویم. چیزی که آینده را از آن ما می کند این است که اطلاعات و مهارت تولید اطلاعات را بالا ببریم. شما با حجم گسترده و نامحدودی از اطلاعات روبه رو هستید که دغدغه امروز است. منابع اطلاعاتی ما از مرجع اطلاعاتی ما نیستند چونکه منابع اطلاعاتی ما تبدیل گشته به فیک نیوز. ما دیدیم در مبحث کرونا در جایی که از علم سو استفاده شد، اطلاعات تبدیل به فیک نیوز شد. او اضافه کرد: من در دهه شصت به خاطر دارم که مجلات علمی از خارج می آمد و گروهی این مجلات را ترجمه می کردند و خیلی هم خریدار داشت. امروز همه خبرگزاری ها، دارای سرویس علمی هستند. ما در دهه شصت اخبار خبرگزاری را نمی توانستیم به مردم بدهیم و تبادل اخبار محدودیت داشت. قدرت علم امروز محدود به یک سرویس نیست؛ هر کس که امروز زنده است، علم زندگی اش را تغییر داده است. اولویت کشورها هم در دغدغه علم اثرگذار است اما دغدغه علم از گذشته دور همیشه وجود داشته و روز به روز هم اهمیتش بیشتر می شود؛ چونکه ظرفیت و بسترش بیشتر می شود. ما در دوره ای انحصار اطلاعات داشتیم نهایتا یک رادیو بود و یک روزنامه اما امروز ما انحصار نداریم بلکه انتخاب داریم؛ در این دوره رسانه نقشش مهم می باشد اما دیگر تنها نیست. شبکه های اجتماعی شریک رسانه ها هستند. در گذشته از اطلاعات به مخاطب می رسیدیم اما امروز از مخاطب به اطلاعات می رسیم. باید مخاطب شناسی و نیازشناسی دقیق را پیش از تولید محتوا انجام دهیم. معاون امور مطبوعاتی با اشاره به اینکه در ایران مشکل ما مشکل کمی شدن رسانه هاست، اظهار داشت: به همین خاطر ما رسانه مسلط وحرفه ای علمی نداریم چونکه رسانه های ما در عمق نیستند و در سطح هستند. رسانه ها باید تخصصی تر شوند و ما هم بعنوان معاونت مطبوعاتی از رسانه های تخصصی حمایت می نماییم. یکی از کارکردهای اصلی رسانه تخصصی، شناخت مخاطب است. زبان علم زبان تخصصی است و برای مخاطب عام باید دسته بندی و مصداق سازی شود. هم اکنون یکی از بحران های اصلی جوامع شبه علم هاست. باید مخاطب عام را از خاص جدا نماییم در تولید محتوا مهارتمان افزایش پیدا کند، از خام فروشی در اطلاعات دوری نماییم و اطلاعات را به گزارش انیمیشن و... تبدیل نماییم. به شکلی کاری نماییم تا اطلاعات در بستر اقناع قرار بگیرد و به نیاز مخاطب پاسخ دهد؛ در این صورت شما جزو انتخاب های مخاطب قرار می گیرید. او اضافه کرد: ما در همه موضوعات مخاطب خاص و عام داریم. رسانه تخصصی مخاطب خاص دارد. مخاطب خاص هم باز خودش لایه های مختلفی دارد. دنیای امروز دنیای تخصص هاست؛ تولید محتوا متناسب با مخاطب متخصص است. یکی از اشکالات ما این است که رسانه را تخصص نمی دانند. دغدغه اطلاع رسانی باید دغدغه خود مراکز علمی شود. باید افراد متخصص این حوزه را به همکاری دعوت کنند و مرجعیت اعلام اطلاعات را خودشان اعلام کنند. خدادی در انتها با بیان چند چاره برای انتشار درست اطلاعات علمی اظهار داشت: فضای رقابتی، تقابل و تضاد در علم هم وجود دارد. جذابیت اطلاعات برای مردم در چیزی است که متمایز باشد. ما با چهار لایه در اطلاعات روبه رو هستیم: شبهات، ابهامات، القائات و شایعات که بسترش بی اطلاعی است. دسترسی به اطلاعات هم اکنون برای مخاطب زیاد است. در دنیای جدید تقاضای جدید ایجاد می شود. جامعه علمی باید تولید اطلاعات و شناخت مخاطب را در اولویت قرار دهند. در حوزه رسانه ها ما باید به سمت افزاش مهارت تولید اطلاعات و جدا کردن ویوز از نیوز برویم، به سوژه های علم و فناوری هم دقت کنیم، از خام فروشی اطلاعات دوری نماییم و به فضای فرآورده سازی از اطلاعات برویم. با اینکه هیچکس امروز در دنیای حاضر نمی تواند نیازش به علم را بپوشاند اما زیرساخت هایش را هم باید به همین میزان افزایش دهیم. سیده زهرا اجاق ـ سرپرست پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات ـ هم در این جلسه درباره علل نفوذ شبه علم و اخبار جعلی در جامعه اظهار داشت: بین حوزه علم و رسانه شکاف است که در همه جای جهان هم این شکاف وجود دارد. به علت تفاوت زبانی که حوزه علم با دیگر حوزه ها دارد، این شکاف عادی تلقی می شود. ما می خواستیم تا علم حلال مشکلاتمان باشد و این برداشت تاریخی از علم از همان ابتدا در رسانه های ما هم اثر گذاشت؛ سبب شد تا رویکرد رسانه ها به علم هم رویکرد حلال مشکلات باشد. متاثر از همین نگاه ابزاری، رویکرد رسانه ها هم می شود رویکرد انتقالی؛ به این مفهوم که مخاطب را بعنوان موجودی غافل که چیزی نمی داند در نظر می گیرد که باید اطلاعاتی را به او منتقل کند. وقتی جلوتر می آییم و به دوره ای می رسیم که علم نقش اجتماعی پیدا می کند، مفاهیمی مثل درک عمومی از علم مطرح می شود. بعد می رسیم به این که در جامعه ما فَکتی وجود دارد تا ببینیم درک عمومی نسبت به علم چیست. رسانه باید این ضعف را برطرف کند و برای این کار باید نگاهش را به مخاطب تغییر دهد. شکافی در ارتباط علم با جامعه وجود دارد که علل گوناگونی دارد. یکی از دلایلش همان نگاه ابتدایی ما نسبت به علم است. بعد می بینیم که پژوهشی در این حوزه نداریم تا بتوانیم روزنامه نگاری را تربیت نماییم که این پیوند را برقرار کند؛ در نهایت هم به این فضای رسانه ای می رسیم که تولیدکننده محتوا خود مخاطب می شود و در اینجا مبحث شبه علم نفوذ پیدا می کند. او دلیل تفاوت نگاه به علم در کشورهای مختلف را نظام های سیاسی و حکومتی دانست و اظهار داشت: آرایش متفاوت علم در کشورها به حمکرانی های متفاوت برمی گردد. در اشکال مختلف سیاست گذاری، علم جایگاه متفاوتی دارد. بنابراین می بینم که مردم هم رفتار متفاوتی از خود نشان می دهند. هر کشوری بر مبنای معیارهای خودش رسانه هایش را اداره می کند. پشت نظام رسانه ای به نظام سیاست گذاری می رسیم که خودش را در عمل و رفتار روزنامه نگار هم نشان داده است. زهرا اجاق در توضیح تفاوت روزنامه نگاری علم و روزنامه نگاری علمی اظهار داشت: بین رسانه علم و رسانه علمی و روزنامه نگاری علم و روزنامه نگاری علمی تفاوت وجود دارد. روزنامه نگاری علمی یعنی شما بعنوان روزنامه نگار در هر سرویسی باید از حوزه ای که به آن می پردازید شناخت علمی داشته باشید. روز نامه نگار علم ما فکر می کند علم یعنی این که بگوید کیت تشخیص چیست و به این که چرا کیت تشخیص به ما نمی رسد نمی پردازد و این مورد را علمی نمی داند؛ در صورتیکه باید در این حوزه هم گزارش بنوسید و کار کند. سرپرست پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات، درمورد اخبار جعلی و دلیل روی آوردن مخاطب به این اخبار هم اظهار داشت: من در این دوران کرونا روی اخبار جعلی تمرکز کردم تا ببینم از منظر مخاطب دارای چه خصوصیت هایی هستند که برای مخاطب جذاب هستند. بحران هایی مثل کووید ـ۱۹ جامعه را دست پاچه می کند تا زودتر چاره ای پیدا کند. تا وقتی علم این پدیده را بشناسد زمانی طی می شود. چاره ای که خود علم در این زمان ارائه داد رعایت بهداشت و نظافت بود. در واقع حوزه بهداشت در این مورد چاره شد. اما در این فاصله ما مخاطبی را داریم که دنبال اطلاعات است. برایش مهم نیست چرا به کووید ویروس تاجدار می گویند، فقط دنبال راهی برای در امان بودن است. در این میان رویکردهای مختلفی مثل طب سنتی، نگاه مذهبی و... را داریم که اطلاعاتی را ارائه می کنند، یا دلشان می سوزد و می خواهند چاره ارائه دهند و یا به دنبال سودجویی هستند. از طرفی، از حوزه علم اخبار متضادی خارج می شود. چونکه تردید و شک خصوصیت ذاتی علم هستند که اگر مخاطب این را نشناسد از اخبار متضاد علمی خسته می شود و در نتیجه بیشتر سراغ آن هایی می رود که راهکارهای فوری را ارائه می دهند. مخاطب یا نمی داند چطور باید مغالطه را تشخیص دهد و یا نمی خواهد این کار را بکند؛ در نتیجه با موبایلش اطلاعات را به اشتراک می گذارد و این جریان به سرعت منتشر می شود. روزنامه نگار علم باید پیشا بحران عمل کند و ببیند کدام خبر ظرفیت جعل خبر را دارد؛ باید از نظر خود مردم هم در این حوزه استفاده نماید. زهرا اجاق در انتها اظهار داشت: ما هم اکنون در فضای اطلاعاتی اجتناب ناپذیری هستیم. این فضا خطراتی دارد. فوران اطلاعات مشکلاتی را بوجود آورده است. این دسترسی، به این مفهوم نیست که همه آدم ها متخصص شده اند. ما فضایی داریم که کاملا تخصصی است. بعدش کتاب های مرجع را داریم، پس از آن هم اطلاعات علمی ـ عمومی است که روزنامه نگار اطلاعات را به صورت ساده به خورد مخاطب می دهد. روزنامه نگاری علم، هم اکنون اولویت درجه چندم است در نتیجه جعل خبر پیش می تازد. تا زمانی که روزنامه نگاری علم وضعیتش این است این مشکل را داریم. تا زمانی که بودجه پژوهشی ما انقدر است، یعنی ما برای علم وقعی قائل نیستیم. فکر می کنم برای تصویب این قضیه که امروز صحبت کردیم باید در دل سیاست گداران ما علم را بفهمند. فعالان حوزه علمی نیازمند زیر اخت هایی هستند تا بتوانند نقششان را انجام دهند. علم را قطعه قطعه می بینند اما اینطور نیست. همه بخشهای علم در هم تنیده اند و این به حل مسئله کمک می نماید. باید علم را به فرهنگ خودمان تزریق نماییم. گوهر رضا - عضو موسسه ملی ارتباطات علم و منابع اطلاعاتی هند - هم که به صورت آنلاین در این جلسه شرکت داشت، درباره نقش رسانه در انتقال مفاهیم علمی توضیح داد: در قرن های گذشته زبان علم و تعریف هایی که ما از اخبار داشتیم توسط مردم عادی قابل فهم نبود اما به مرور با پیشرفت نظام های آموزشی مفاهیم بازتعریف شدند و مردم در مورد جهان به شکل جدی فکر کردند. زبان دانشمندان هنوز هم توسط مردم عادی به خوبی فهمیده نمی گردد ما به کسانی نیاز داریم که زبان دانشمندان را به زبان مردم عادی ترجمه کنند این خلاء حس می شود و این دقیقا اتفاقی است که در خبرگزاری ها می افتد. در رقابت میان رسانه ها، علم باید با دیگر حوزه ها مثل سیاست، فرهنگ و ورزش رقابت کند. همه مردم عادی این موضوعات را دنبال می کنند. وقتی رسانه می خواهد حقیقت را منتقل کند رقابت به وجود می آید. در اکثر موارد علم در این رقابت شکست می خورد چونکه حقیقت ها و ارقام و اعداد برای مردم جذابیت زیادی ندارد. ما فکر می نماییم اگر در یک اتاق بنشینیم و علم را به جامعه منتقل نماییم کار درست را انجام داده ایم اما این با انتقال واقعی فرق دارد. ارتباط علم و رسانه ها می تواند کامل شود. او درباره مشکلات حوزه علم روزنامه نگاری علمی در بعضی از کشورها اظهار داشت: حدودا دیتاهایی از ۲۸ کشور جمع آوری شده و به این نتیجه رسیده اند که بیشتر رسانه ها و روزنامه ها بخش علمی ندارند. برای ارتباط برقرار کردن میان علم و جامعه باید نگاه جامعی وجود داشته باشد. تقابل بین ایده های موجود که غیرعلمی هستند و ایده های علمی همیشه در همه جوامع وجود داشته است. وقتی اطلاعات کشف می شوند این تقابل رخ می دهد. من در مورد هند و پاکستان اطلاعاتی را جمع آوری کردم و متوجه شدم در خلال چهار سال چندین دانشمند و فعال رسانه ای کشته شدند و برخی هم آرزوی مرگ می کردند. مگر در علم چه چیزی وجود دارد که بعضی از افراد جامعه را به انگیزه قتل می کشاند؟ در حالت عادی به نفع همه است تا علم به همه منتقل شود. جامعه وقتی گرفتار فجایع علمی می شود بیشتر به سمت اخبار علمی متمایل می شود. گوهر رضا در انتها اظهار داشت: ما درحال کار بر روی مشکلات ارتباط بین جامعه و علم هستیم. جامعه محترم علمی در هند بطور قطع پیشرفت کرده است با وجود این که این حقیقت وجود دارد که ما یک گروه تحت فشار بخصوص توسط کشورهای پیشرفته هستیم. علم ابزار شناخت است نه ابزار حل مشکلات. حوزه های اقتصادی، صنعتی و... باید از اطلاعات علمی برای پیدا کردن چاره استفاده کنند. علم وظیفه اش حل مشکلات نیست. یک فاصله فرهنگی بین علم و حقایق فرهنگی وجود دارد که مردم باید این را درک کنند. ما باید در فرمت مناسبی برای هر مخاطبی اطلاعات علمی را ارائه دهیم. وقتی تلاش می نماییم تا اطلاعات علمی را به مردم عادی منتقل نماییم باید بدانیم نیاز مخاطب چیست. باید نحوه واکنش مردم نسبت به اطلاعات بررسی شود و ببینیم که سطح دانش عمومی را زیاد می کند یا نه. ما در هند بر روی ارتباط بین علم و جامعه تمرکز کرده ایم. به قول خانم دکتر اجاق، اینطور نیست که مخاطب را بشکه خالی تصور نماییم که باید پُرش نماییم بلکه باید بررسی کنی که چه اطلاعاتی نیاز دارد. ما باید بدانیم که مردم چه نیازی دارند و سطح دانششان چقدر است و بدانیم که می خواهیم آنها را به چه سطحی برسانیم. در کتاب من که ماه پیش منتشر گردید اطلاعات جالبی در این حوزه می بینید. تجربه چین در این حوزه می تواند برای همه ما مهم باشد. اطلاعات علمی برای مردم قابل احترام است اما جامعه علمی باید بر روی فهم عمومی از علم تمرکز کند. نمی توانیم بگوییم چون علم خوب است ما باید آنرا به جامعه منتقل نماییم باید ببینم چه اطلاعاتی برای جامعه مفید می باشد و بعد آنها را منتقل نماییم. باید بر روی فهم مردم درباره علم بیشتر کار نماییم. منبع: بی بدیل دات كام 1400/03/18 14:09:25 5.0 / 5 843 تگهای مطلب: آموزش , ابزار , اثر , رادیو این مطلب بی بدیل را می پسندید؟ (1) (0) X تازه ترین مطالب مرتبط معرفی بزرگ ترین دیتابیس پیپ و سیگار برگ در ایران بعلاوه دسترسی رایگان بمب خنده در پذیرایی جادوی بردگیم های مدرن در عصر جدید معرفی ارزان ترین و کاربردی ترین لوازم ضروری برای علاقمندان به پیپ نظرات بینندگان در مورد این مطلب نظر شما در مورد این مطلب نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۴ بعلاوه ۵