جایزه ادبیات زنان (Women's Prize) یکی از معتبرترین و اثرگذارترین رویدادهای ادبی در بریتانیا و جهان است که با هدف ارج نهادن، تجلیل و متمایز کردن خلاقیت، برتری و اصالت آثار داستانی و غیرداستانی نویسندگان زن از سراسر جهان (به زبان انگلیسی) پایه‌گذاری شده است. جرقه اولیه تأسیس این جایزه در سال ۱۹۹۲ و پس از آن زده شد که در میان نامزدهای نهایی جایزه معتبر بوکر آن سال، نام هیچ زنی دیده نمی‌شد؛ موضوعی که اعتراض و ناامیدی گسترده‌ای را در جامعه ادبی برانگیخت و در نهایت منجر به شکل‌گیری این جایزه در سال ۱۹۹۶ شد تا بستری عادلانه برای شنیده شدن صدای زنان فراهم کند.

 

بخش داستانی این جایزه که در گذشته با نام‌هایی چون «اورنج» (Orange) و «بایلیز» (Baileys) نیز شناخته می‌شد، سال‌هاست که مسیر حرفه‌ای بسیاری از نویسندگان برجسته مانند چیماماندا نگوزی آدیچی، زادی اسمیت و مگی اوفارل را متحول کرده است. در سال ۲۰۲۳، برگزارکنندگان این رویداد پس از انجام پژوهش‌هایی که نشان می‌داد طی یک دهه گذشته تنها حدود ۳۵ درصد از برندگان جوایز برجسته غیرداستانی بریتانیا را زنان تشکیل داده‌اند، تصمیم گرفتند شاخه جدیدی را تحت عنوان «جایزه ادبیات غیرداستانی زنان» راه‌اندازی کنند تا آثار روایی، تاریخی، زندگی‌نامه‌ها و گزارش‌های مستند زنان نیز به شکلی شایسته دیده شود.

 

برندگان هر دو بخش این جایزه علاوه بر دریافت مبلغ ۳۰,۰۰۰ پوند، تندیس‌های برنزی ویژه‌ای را به خانه می‌برند؛ در بخش داستانی تندیسی به نام «بسی» (Bessie) و در بخش غیرداستانی مجسمه‌ای موسوم به «شارلوت» (Charlotte) به برگزیدگان اهدا می‌شود که نمادی از افتخار و اصالت هنری آن‌هاست.

 

 

شامگاه پنج‌شنبه، باغ‌های «بدفورد اسکوئر» در مرکز لندن میزبان مراسم باکوهی بود که در آن برندگان سال ۲۰۲۶ جایزه ادبیات زنان معرفی شدند. در این دوره، بخش داستانی به یک رمان‌نویس تازه‌کار آمریکایی رسید و در بخش غیرداستانی، یکی از باسابقه‌ترین و سرشناس‌ترین خبرنگاران جنگی جهان توانست بالاترین افتخار را از آن خود کند. ویرجینیا ایوانز با نگارش اولین رمان خود جایزه بخش داستانی را خانه برد و لیز دوست، گزارشگر ارشد بین‌المللی بی‌بی‌سی، با نخستین اثر مکتوب خود، جایزه بخش غیرداستانی را تصاحب کرد. به هر یک از این دو برنده، جایزه‌ای نقدی به ارزش ۳۰ هزار پوند اهدا شد.

 

ویرجینیا ایوانز با رمان اول خود به نام «خبرنگار» (The Correspondent) هیات داوران را شگفت‌زده کرد. این رمان که ساختاری نامه‌نگارانه دارد، از طریق نامه‌هایی به دوستان، اعضای خانواده و حتی نویسندگان واقعی، قصه زندگی پیرزنی ۷۳ ساله و تندخو به نام «سیبیل ون آنتورپ» را روایت می‌کند. سیبیل که در آستانه نابینایی قرار دارد، با تکیه بر جادوی کلمات و نامه‌نگاری، تلاش می‌کند با گذشته خود، حسرت‌های جوانی، روابط گسیخته و فرصت‌های دوباره زندگی روبه‌رو شود.

 

جولیا گیلارد، نخست‌وزیر سابق استرالیا و رئیس هیأت داوران بخش داستانی، در ستایش این اثر گفت:

 

    «این یک رمان خارق‌العاده است که ترکیبی بی‌نقص از اصالت، مهارت ادبی و خوانش‌پذیری روان را ارائه می‌دهد. نوشتن کل یک زندگی در قالب نامه، شاهکاری است که ایوانز آن را کاملاً بی‌تکلف و ماهرانه انجام داده؛ این کتاب قلب‌های ما را تسخیر کرد و همه باید آن را بخوانند و از آن لذت ببرند.»

 

جالب اینجاست که جذابیت این رمان به حدی بوده که هم‌اکنون یک اقتباس سینمایی از آن با بازی بازیگر برنده اسکار، «جین فوندا»، در حال تولید است.

 

در بخش غیرداستانی، جایزه اصلی به کتاب «بهترین هتل کابل: تاریخ مردمی افغانستان» نوشته لیز دوست، روزنامه‌نگار برجسته کانادایی تعلق گرفت. تانگام دبوونیر، نماینده سابق پارلمان بریتانیا و رئیس هیات داوران این بخش، کتاب را یک «اثر بی‌نقص در ادبیات غیرداستانی روایی» توصیف کرد که با نبوغ، پژوهش عمیق و حساسیت انسانی بالا نوشته شده و مخاطب را میان اشک و لبخند معلق نگه می‌دارد.

 

لیز دوست که از سال ۱۹۸۸ به عنوان خبرنگار خارجی بارها در هتل «اینترکانتیننتال» کابل اقامت داشته، این هتل لوکس (تأسیس در ۱۹۶۹) را که نمادی از مدرن‌سازی و تحولات افغانستان است، به عنوان محور داستان خود قرار داده است. او در پس‌زمینه چندین دهه جنگ، ناآرامی و دگرگونی‌های سیاسی، زندگی کارکنان، مهمانان و مردم عادی را روایت می‌کند که در این هتل رفت‌وآمد داشته‌اند. دوست در جریان دریافت جایزه‌اش گفت که وظیفه خود را به عنوان خبرنگار، کم کردن فاصله‌ها میان انسان‌ها می‌داند و این کتاب، قصه‌ای کاملاً انسانی درباره مادران، پدران و فرزندانی است که در تاریخ تاریک و پرفرازونشیب این کشور زندگی کرده‌اند.

 

رقابت در بخش داستانی امسال بسیار فشرده بود؛ در لیست نهایی نام‌های بزرگی چون سوزان چوی با کتاب «چراغ قوه»، ادی ئی سیچنز با «سلطه»، مارسیا هاچینسون با «گام رحمت»، رزی کلی با «ماهی‌گیر یخ‌زده» و لیلی کینگ با کتاب «قلب عاشق» به چشم می‌خوردند. همچنین در بخش غیرداستانی نیز آثار قدرتمندی از جمله کتاب جدید آرونداتی روی با عنوان «مادر مریم به سراغم می‌آید» و اجه تملکوران با کتاب «ملت غریبه‌ها» حضور داشتند که نشان از ارزش بالای بردِ لیز دوست دارد.

 

این دومین سال پیاپی است که نویسندگان رمان‌اولی جوایز داستانی را از آن خود می‌کنند؛ چرا که در سال گذشته (۲۰۲۵) نیز یل ون در وودن برای رمان اول خود به نام «امانت» (The Safekeep) برنده بخش داستانی شده بود و در بخش غیرداستانی، ریچل کلارک با کتاب «داستان یک قلب» این جایزه را به خانه برده بود.